Satellieten registreren 650 meter hoge megatsunami die negen dagen lang wereldwijde seismische golven veroorzaakt
Een wereldwijd geregistreerd seismisch signaal kwam in september 2023 in het nieuws nadat bleek dat het werd veroorzaakt door een gigantische landverschuiving in Dickson Fjord, aan de oostelijke rand van Groenland. Toen meer dan 25 miljoen kubieke yards rots en ijs instortten, ontstond iets wat wetenschappers nog niet eerder hadden gezien: een vernietigende mega-tsunami en een grootschalige seiche die meer dan negen dagen aanhielden.
Waar het gebeurde en wat er gebeurde
De gebeurtenis speelde zich af in het smalle inham van Dickson Fjord—ingeklemd tussen kliffen van 914,4 meter hoog—en veroorzaakte een tsunami van ongeveer 198 meter. De golf raasde door een fjordcorridor van 3,22 km lang en beschadigde het onderzoeksstation op Ella Island, met een materiële schade van ongeveer € 184.000,00.
Wetenschappers trokken parallellen met de landverschuiving in Karrat Fjord in 2017, waarbij elf huizen werden vernietigd en vier mensen om het leven kwamen. Omdat Dickson Fjord dicht bij een populaire cruisroute ligt, kwam er extra aandacht voor de risico’s voor scheepvaart en toerisme bij dit soort extreme gebeurtenissen.
Hoe het allemaal begon en werkte
Op 16 september 2023 begon een ongewoon seismisch signaal zonder waarschuwing, met pulsen die elke 92 seconden aan- en afnamen. Die signalen bleven negen volle dagen doorgaan en verzwakten nauwelijks in de weken daarna. Uiteindelijk bleek dat dit fenomeen het gevolg was van een landverschuiving.
De instorting veroorzaakte enerzijds de initiële mega-tsunami en anderzijds een langdurige seiche: een heen-en-weer gaan van watermassa binnen het fjord dat telkens een regelmatige seismische puls gaf. Alice Gabriel van UC San Diego noemde het nauwkeurig nabootsen van zulke langdurige verschijnselen een “grote uitdaging”.
Hoe onderzoekers te werk gingen
Het volledige onderzoek, gepubliceerd in Science en Nature Communications, is het resultaat van samenwerking tussen meer dan 70 onderzoekers en 41 instituten wereldwijd. Onder hen zaten onder anderen Kristian Svennevig van de Geological Survey of Denmark and Greenland en Robert Anthony van de U.S. Geological Survey.
Het team gebruikte satellietbeelden, veldonderzoek en supercomputers om het pad van de lawine en de respons van het fjord numeriek te modelleren. Verschillende modellen voorspelden een seiche-amplitude die varieert van 2,59 m tot 9,14 m, afhankelijk van de aannames over de vorm van het fjord. De seismische signalen, geregistreerd door apparatuur overal ter wereld, bieden nu inzicht in andere mogelijk onopgemerkte historische gebeurtenissen.
Wat dit betekent voor de toekomst
De gebeurtenissen onderstrepen de noodzaak voor betere monitoring en vroegtijdige waarschuwingssystemen, zeker in afgelegen gebieden zoals de Arctische regio. De recente lancering van de SWOT-missie in december 2022 (Surface Water and Ocean Topography) — met geavanceerde mogelijkheden om allerlei oceanische processen te bestuderen — wordt gezien als een belangrijke stap vooruit. Zoals Professor Thomas Adcock van de University of Oxford zei, biedt die technologie “nieuwe inzichten in oceanische extremen zoals tsunami’s en stormvloeden”.
De wetenschappelijke waarde van deze ontdekking reikt verder dan alleen dit geval, omdat ze meehelpt ons begrip van hellingsfalen, fjordgeometrie en veranderingen in waterdiepte te vergroten. Met de toenemende effecten van klimaatverandering is de uitdaging om oceanische processen goed te doorgronden urgenter dan ooit.